Pułapki samorozwoju i kultury terapeutycznej

Zamieszczono przez

Miałem przyjemność występować kilkukrotnie u psycholożki Kamy Wojtkiewicz w jej podcaście „Sznurowadła myśli”. Miałem również przyjemność być jednym z rozmówców zaproszonych do współtworzenia książki „Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej”. Dwie rozmowy ze mną znajdziecie w rozdziałach „Współczesny kryzys zdrowia psychicznego i rozpad więzi” oraz „Lęki w miłości – co na terapię, a co do życia?”.

Kama Wojtkiewicz zaprosiła do tej książki osoby z różnych dziedzin: psychoterapii, filozofii, socjologii. Wśród nich znaleźli się: Tomasz Stawiszyński, Cveta Dimitrova, Joanna Flis, dr Asia Kubiakowska, dr Julia E. Wahl, dr Joanna Wojsiat, Przemek Mućko, prof. Tomasz Sobierajski i dr Katarzyna Kasia. Dzięki temu powstała opowieść wielogłosowa, momentami spójna, momentami celowo niejednoznaczna. Pojawiają się w niej pytania o granice terapii, o zjawisko psychologizacji codzienności, o to, kiedy język emocji pomaga, a kiedy zaczyna zastępować realne doświadczenie życia. Pojawia się także wątek tego, co można by nazwać zmęczeniem samorozwojem, sytuacją, w której człowiek zna już wiele koncepcji, potrafi o sobie mówić, a jednocześnie niekoniecznie czuje się bardziej zakorzeniony w relacjach czy w sobie.

Poza rozmowami szczególną wartość mają dla mnie osobiste felietony Autorki, które otwierają każdą z części książki. Wnoszą one perspektywę bardziej osobistą, momentami intymną, która dobrze równoważy bardziej analityczny charakter wywiadów.

Ta książka nie daje prostych odpowiedzi. Nie próbuje podważyć sensu terapii ani jej wartości, raczej stawia pytanie o proporcje. O to, co rzeczywiście należy do obszaru pracy terapeutycznej, a co pozostaje nieusuwalną częścią życia, jego niepewności, napięć, wyborów i ograniczeń. W tym sensie jest to także książka o odpowiedzialności, zarówno po stronie osób korzystających z terapii, jak i tych, którzy ją prowadzą.

Jeśli miałbym napisać jednym zdaniem, o czym jest ta książka, powiedziałbym, że jest o próbie odzyskania proporcji. Między refleksją a doświadczeniem. Między terapią a życiem. Między pracą nad sobą a byciem w świecie, który nie zawsze daje się uporządkować.

Książkę wydało Wydawnictwo Agora. Link do książki TUTAJ.

Czym jest dojrzałość?

Zamieszczono przez

To pytanie, które wielu z nas zadaje sobie nie w teorii, ale w bardzo konkretnych momentach życia, na przykład wtedy, gdy relacja zaczyna się komplikować albo gdy nasze własne decyzje przynoszą trudne konsekwencje. A jednak odpowiedź wcale nie jest oczywista.

Psychologia nie uznaje dojrzałości za prostą, pojedynczą cechę czy umiejętność. To raczej pewna konstelacja właściwości, takich jak elastyczność, zdolność przyjmowania cudzej perspektywy, radzenie sobie ze sprzecznościami czy branie odpowiedzialności za własne wybory.

Właśnie z tego powodu trudno prowadzić jednoznaczne badania i rozstrzygnąć, czy domniemana „epidemia niedojrzałości” jest faktem, czy raczej przejawem zbiorowego narzekania. Na poziomie demograficznym rzeczywiście obserwujemy przesuwanie się klasycznych markerów dorosłości, takich jak małżeństwo czy rodzicielstwo. Dane europejskie pokazują wzrost średniego wieku przy urodzeniu pierwszego dziecka oraz ogólne opóźnienie wchodzenia w role rodzinne. Może to budować społeczne wrażenie „przedłużonej młodości”. Pytanie jednak pozostaje otwarte, czy wcześniejsze realizowanie tych ról rzeczywiście było równoznaczne z większą dojrzałością.

Jak ta kwestia wygląda w relacjach? W bliskim związku niedojrzałość partnera lub partnerki często okazuje się szczególnie dotkliwa. Ujawnia się w podejmowaniu decyzji, rozwiązywaniu konfliktów, ale też w codziennych, pozornie drobnych sytuacjach. I rzeczywiście łatwo ją zauważyć. Problem polega na tym, że najczęściej dostrzegamy ją przede wszystkim u tej drugiej osoby.

Ta asymetria nie jest przypadkowa. Z jednej strony wynika z naturalnych ograniczeń samoświadomości, z drugiej z mechanizmów obronnych, które chronią nas przed konfrontacją z własnymi trudnościami. W praktyce oznacza to, że to, co u partnera wydaje się „oczywistą niedojrzałością”, u nas samych bywa interpretowane jako uzasadniona reakcja. Taki układ bardzo łatwo prowadzi do napięć i powtarzalnych konfliktów.

Co ciekawe, nad rozwojem własnej dojrzałości rzadko pracujemy w sposób intencjonalny. Być może dlatego, że nie mamy pewności, czy ten wysiłek rzeczywiście się opłaci. Z perspektywy krótkoterminowych zysków wiele strategii, które można by uznać za niedojrzałe, okazuje się całkiem skutecznych, pozwalają szybko obniżyć napięcie, uniknąć konfrontacji czy zyskać chwilową ulgę. Jednak w dłuższej perspektywie, szczególnie w kontekście budowania trwałych relacji czy realizowania celów rozłożonych w czasie, koszty tych strategii zaczynają być coraz bardziej widoczne. To właśnie tutaj rozwój dojrzałości przestaje być abstrakcyjnym ideałem, a staje się praktyczną kompetencją, która realnie wpływa na jakość życia.

O tym, czym dokładnie jest dojrzałość i jak można nad nią pracować, więcej usłyszycie w PODKAŚCIE PSYCHOLOGICZNYM autorstwa psycholożki i publicystki Joanny Cieśli.

Jak trauma zmienia mózg?

Zamieszczono przez

Trauma nie zawsze wygląda tak, jak się jej spodziewamy. Czasem nie ma wyraźnych wspomnień, a mimo to wpływa na całe życie.

Z Przemkiem Górczykiem rozmawialiśmy o tym, czym jest trauma i na czym polega złożony zespół stresu pourazowego. Ale też o tym, jak odróżnić traumę od ADHD, czym jest podwójna diagnoza i z czym naprawdę mierzą się osoby po doświadczeniach traumatycznych. Zastanawialiśmy się, czy można pracować z traumą wczesnodziecięcą, jeśli nie pamiętamy przeszłości. I co w takiej sytuacji właściwie jest punktem wyjścia do zmiany.

Rozmawialiśmy o terapii. O tym, co działa, a co bywa złudną obietnicą. O podejściu opartym na małych krokach, które często jest mniej spektakularne, ale realnie skuteczne. Pojawił się też temat tzw. doświadczeń korektywnych, pracy z ciałem oraz pytanie, jak długo „powinna” trwać terapia. I dlaczego hasła typu „uwalnianie traumy” w dwa dni mogą być nie tyle nadzieją, co sygnałem ostrzegawczym.

Zapraszam do obejrzenia całej rozmowy. Podcast można obejrzeć na  YouTube oraz Spotify.

Trauma a zasoby do regulacji emocji

Zamieszczono przez

Czasami w pracy terapeutycznej widzimy paradoks, który na pierwszy rzut oka może być trudny do uchwycenia. Rodzic, który sam doświadczył traumy, często bardzo kocha swoje dziecko i chce dla niego dobrze, a jednocześnie może mieć ograniczoną zdolność do pomieszczania jego stanów emocjonalnych. Trauma bywa doświadczeniem, które uszczupla zasoby psychiczne potrzebne do regulowania silnych emocji, zarówno własnych, jak i cudzych. W takich sytuacjach rodzicowi trudno wytrzymać intensywność przeżyć dziecka, nazwać to, co ono czuje, czy pomóc mu zrozumieć różnice między emocjami. Tymczasem właśnie w relacji z dorosłym dziecko uczy się stopniowo rozpoznawania własnego świata wewnętrznego. Dzięki temu może odkrywać, że smutek, wstyd, zażenowanie czy lęk są różnymi stanami psychicznymi, które można zauważyć, nazwać i regulować.

Jeśli jednak rodzic sam żyje w stanie chronicznego napięcia lub nadwrażliwości na emocje, nawet stosunkowo niewielkie pobudzenie może być przez jego układ nerwowy odbierane jako zagrożenie. Wówczas pojawia się trudność w tym, co w psychologii rozwoju nazywa się odzwierciedlaniem stanów dziecka. Dziecko potrzebuje bowiem zobaczyć swoje emocje „odbite” w twarzy i reakcjach opiekuna, aby stopniowo budować rozumienie siebie. Gdy tego doświadczenia brakuje, jego stany wewnętrzne pozostają mniej zrozumiałe i trudniejsze do uporządkowania. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby w pracy z traumą myśleć nie tylko o pojedynczym człowieku, lecz także o relacyjnych warunkach rozwoju emocjonalnego. To w relacji z drugim człowiekiem uczymy się bowiem, kim jesteśmy i jak możemy obchodzić się z własnymi emocjami.

Fot. Isaac Quesada / Unsplash

Konferencja „Trans-formacja traumy”

Zamieszczono przez

Zapraszam na konferencję TRANS-FORMACJA TRAUMY. RÓŻNE SPOSOBY OPRACOWANIA URAZOWYCH DOŚWIADCZEŃ, która odbędzie się 24 października br. w Oświęcimiu, na której będę miał przyjemność poprowadzić wykład „Między pamięcią a przyszłością. O przekształceniu traumy i tożsamości„. Na konferencji wykłady poprowadzą również m.in. prof. dr hab. Katarzyna Schier, prof. dr hab. Katarzyna Prot-Klinger oraz dr Joanne Stubley.

Podczas mojego wykładu poruszę kwestię doświadczeń traumatycznych, które zmuszają człowieka do uruchamiania mechanizmów obronnych. Procesy te pozwalają przeżyć, ale często odcinają od pełni życia. Pokażę, jak praca terapeutyczna pomaga przejść od chaotycznej, fragmentarycznej pamięci ku możliwej przyszłości, w której tożsamość stopniowo odzyskuje spójność. Ramą teoretyczną będą cztery trajektorie po traumie opisane przez Évę Kállay: poddanie się, przetrwanie, powrót do równowagi oraz wzrost i rozwój. Każda z nich wymaga odmiennych interwencji klinicznych, na przykład stabilizacji i regulacji, integracji doznań cielesnych, doświadczeń korektywnych w relacji, a także rekonstrukcji narracji biograficznej.

Będę chciał zwrócić uwagę na to, że w procesie zdrowienia tożsamość odbudowuje się poprzez scalanie pamięci epizodycznej, afektywnej i cielesnej w bezpiecznej relacji, która daje przestrzeń na żałobę i ostrożne projektowanie przyszłości. Wzrost potraumatyczny pozostaje jedynie możliwością, natomiast celem terapii jest przede wszystkim bezpieczny powrót do równowagi oraz podmiotowe funkcjonowanie w codziennym życiu.

Miasto, w którym odbędzie się wydarzenia, zostało wybrane nie bez powodu. Jego trudna historia, ale też konsekwentnie podejmowane działania na rzecz dialogu, edukacji i współpracy, tworzą ważny kontekst do rozmowy o tym, jak różnie może przebiegać proces pracy z traumą. Dlatego podczas mojego wystąpienia pokażę również, jak praca z pamięcią zbiorową, edukacją i symbolami sprzyja przejściu od milczenia do dialogu, od izolacji do współdziałania. Ujęcie Kállay porządkuje tę mapę drogi i urealnia oczekiwania wobec procesu zdrowienia.

Link do strony wydarzenia: TUTAJ

Link do strony na FB: TUTAJ

Psychoterapia integracyjna

Zamieszczono przez

Psychoterapia integracyjna wyrosła z przekonania, które zaczęło wyraźnie wybrzmiewać w środowisku terapeutycznym od lat osiemdziesiątych XX wieku, że żaden pojedynczy nurt nie jest w stanie w pełni opisać złożoności ludzkiego doświadczenia psychicznego ani skutecznie odpowiadać na wszystkie formy cierpienia. Z tej perspektywy integracja nie jest prostym „mieszaniem technik”, lecz dialogiem między teoriami, językami opisu i sposobami rozumienia człowieka. Jej istotą staje się próba budowania wspólnej nomenklatury, tłumaczenia pojęć wypracowanych przez różne szkoły na bardziej uniwersalny język, a także tworzenia syntez, które pozwalają widzieć pacjenta nie tylko przez pryzmat objawów, lecz także relacji, historii życia, regulacji emocjonalnej i kontekstu społecznego. W tym sensie psychoterapia integracyjna przypomina mapę, na której różne szlaki teoretyczne nie konkurują ze sobą, lecz uzupełniają się, oferując terapeucie szerszą perspektywę na to, co dzieje się w doświadczeniu osoby poszukującej pomocy.

W ramach tego podejścia wyróżnia się kilka sposobów rozumienia integracji. Jeden z nich koncentruje się na doborze metod pod kątem konkretnego problemu klienta. Inny sięga po rozwiązania z różnych nurtów, pozostając jednak zakorzeniony w jednej dominującej teorii, która nadaje całości spójność. Kolejny przesuwa punkt ciężkości z technik na budowanie bardziej złożonych modeli rozumienia psychiki. Ostatni natomiast poszukuje tego, co leczy niezależnie od orientacji teoretycznej, takich elementów jak relacja terapeutyczna, nadzieja czy wspólna eksploracja znaczeń.

Siłą integracji jest otwartość, wymiana idei i elastyczność wobec potrzeb klienta, jej ograniczenia ujawniają się w tym, że łączenie wielu modeli i technik może prowadzić do rozmycia struktury pracy, co może wprowadzać niejasność w rozumieniu celów terapii i dynamiki zmiany. W praktyce oznacza to wysokie wymagania wobec terapeuty, który musi nie tylko znać wiele modeli, lecz także umieć je łączyć w sposób przemyślany i odpowiedzialny.

Więcej o psychoterapii integracyjnej dowiecie się z ROZMOWY ze mną, którą przeprowadzili dr Kinga Wołoszyn-Hohol (psycholożka, psychoterapeutka pracująca na Uniwersytecie Ignatianum) oraz dr Jędrzej Grodniewicz (filozof pracujący w Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego).

Terapia osób z zaburzeniami osobowości

Zamieszczono przez

Zapraszam na Ogólnopolski Kongres Psychologów i Psychoterapeutów „Nowoczesne myślenie o terapii – relacje, trauma, osobowość. Aktualne wyzwania w pracy psychologa i psychoterapeuty”, który odbędzie się w dniach 25-26 maja 2026 roku w Warszawie (oraz on-line). Będę mieć przyjemność wygłosić wykład „Relacja, która leczy – praca terapeutyczna z zaburzeniami osobowości”.

W relacji terapeutycznej osób z zaburzeniami osobowości może tkwić zarówno ogromny potencjał uzdrowienia, jak i znaczące ryzyko destabilizacji. W relacji z terapeutą mogą ujawnić się dawne nierozwiązane urazy przywiązaniowe, nieuświadomione wzorce relacyjne oraz mechanizmy obronne, które w relacjach codziennych funkcjonują jako źródła cierpienia.

Podczas wystąpienia skupię się na tym, w jaki sposób relacja terapeutyczna może stać się znaczącym czynnikiem przebudowy struktury wewnętrznej oraz kluczowym medium zmiany wzorców funkcjonowania. Przedstawię również perspektywę integracyjną, łączącą różne koncepcje pracy terapeutycznej, w których relacja nie jest jedynie tłem procesu, lecz centralnym narzędziem świadomej pracy, zapoznając uczestników z tym, jak terapeuta może wykorzystywać relację jako przestrzeń korektywnych doświadczeń.r

Omówię także typowe wyzwania charakterystyczne dla psychoterapii osób z zaburzeniami osobowości: trudności w identyfikacji problemów ze względu na ich przewlekły i niejasny charakter, egosyntoniczność wzorców, częstsze i głębsze pęknięcia sojuszu terapeutycznego, wysokie ryzyko dropoutów i pushoutów. Poruszę kwestia refleksyjnego zarządzania przeniesieniem i przeciwprzeniesieniem oraz możliwości i ograniczeń pracy terapeutycznej z perspektywy wspierania psychoterapeutów i psychologów planujących lub już pracujących w tym obszarze.

Serdecznie zapraszam!

Zapisy na Kongres TUTAJ.

Trzy wymiary miłości

Zamieszczono przez

Miłość postrzegana jako uczucie jest z natury efemeryczna. Nasze myśli, potrzeby czy otoczenie wpływają na to, jak silnie je odczuwamy. Odczuwanym emocjom towarzyszy silne pobudzenie, ale mają one nietrwały charakter. Możemy w tej samej chwili stać obok ukochanej osoby i czuć zmęczenie, irytację czy obojętność i nie doświadczamy wtedy ciepłych uczuć miłości. Nie oznacza to jednak, że nasza potrzeba bycia kochanym nagle znika. Pytania: „Czy mnie kochasz?” bez odniesienia do konkretnego czasu bywa pułapką, bo zakłada, iż uczucia mogą być niezmienne. Miłość jako uczucie nie istnieje w oderwaniu od chwili. Fundament miłości leży zatem głębiej niż tylko w emocjach. Znajduje się w naszych potrzebach i świadomych decyzjach.

Więcej o trzech wymiarach miłości przeczytacie w moim artykule „Czuję, potrzebuję, działam”, który znajdziecie w formie PDF lub w wydaniu papierowym, dostępnym TUTAJ.

Fot. Maksym Kaharlytskyi / Unsplash

Depresja nie jest o niewyrażonej złości

Zamieszczono przez
Fot. Afshin Asif / Unsplash

Klasyczna teza psychoanalityczna, wywodząca się z koncepcji melancholii Freuda, zakładała, że depresyjny stan psychiczny powstaje w wyniku niewyrażonej agresji skierowanej do wewnątrz. Ujęcie to wywarło silny wpływ na kliniczne rozumienie depresji oraz na przekonanie, że jej przyczyną jest tłumiona złość. Współczesna psychiatria i psychologia odchodzą jednak od tak uproszczonego wyjaśnienia. Depresja jest dziś rozumiana jako zaburzenie wieloczynnikowe, o zróżnicowanym obrazie klinicznym i wielu możliwych mechanizmach powstawania.

Jednocześnie osoby doświadczające depresji często przeżywają złość, niekiedy bardzo intensywną. Badania wskazują, że podwyższony poziom złości oraz trudności w jej regulacji należą do częstych elementów obrazu depresji i są powiązane zarówno z procesami regulacji emocji, jak i z mechanizmami neurobiologicznymi zaburzenia. Depresja nie oznacza więc braku złości ani wyłącznie jej tłumienia. W wielu przypadkach złość staje się jednym z centralnych doświadczeń emocjonalnych.

Złość w depresji nie jest jednak zjawiskiem jednorodnym i nie można jej sprowadzić do jednego mechanizmu. Może przyjmować formę przewlekłej drażliwości, wybuchów gniewu, wrogości w relacjach, złości skierowanej przeciwko sobie, a także ruminacyjnego powracania do przeżywanej urazy. U części pacjentów możliwość nawiązania kontaktu z własną złością oraz jej bardziej świadomego wyrażania wiąże się z poprawą funkcjonowania, jednak nie dotyczy to wszystkich. Sama ekspresja emocji nie stanowi uniwersalnego mechanizmu leczenia i nie potwierdza prostej tezy o „stłumionej złości” jako przyczynie depresji.

Depresja jest zaburzeniem heterogenicznym, przebiegającym według różnych trajektorii emocjonalnych. W pracy terapeutycznej kluczowe znaczenie ma zatem rozwijanie zdolności regulacji emocji, rozumienie ich funkcji oraz integracja doświadczenia emocjonalnego, a nie wyłącznie kontakt ze złością czy jej ekspresja.

Bibliografia:

Besharat, M. A., Etemadi Nia, M., Farahani, H. (2013). Anger and major depressive disorder: The mediating role of emotion regulation and anger rumination. Asian Journal of Psychiatry, 6(1), 35–41.

Jha, M. K., Fava, M., Minhajuddin, A., Chin Fatt, C., Mischoulon, D., Wakhlu, N., Trombello, J. M., Cusin, C., Trivedi, M. H. (2021). Anger attacks are associated with persistently elevated irritability in MDD: Findings from the EMBARC study. Psychological Medicine, 51(8), 1355–1363

Kendler, K. S., Gardner, C. O., Prescott, C. A. (2003). Depression and internally directed aggression: Genetic and environmental contributions. Journal of Affective Disorders, 73(1–2), 61–69.

Painuly, N., Sharan, P.,  Mattoo, S. K. (2005). Relationship of anger and anger attacks with depression: A brief review. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 255(4), 215–222.

Dorosłe dzieci niedojrzałych emocjonalnie rodziców

Zamieszczono przez

Dorosłe dzieci niedojrzałych emocjonalnie rodziców, czyli osoby z doświadczeniem m.in. braku dostrojenia, odzwierciedlenia i podstawowego rodzicielskiego zaabsorbowania.

Po raz kolejny miałem przyjemność gościć u Kamy Wojtkiewicz w podcaście Sznurowadła myśli. Tym razem rozmawialiśmy o tym, jak budować relację z rodzicem, którego deficyty nie pozwalają mu dostrzec nas w pełni? Jak porzucić uzdrowicielskie fantazje i nadzieję na to, że możemy naszych rodziców zmienić? I przede wszystkim, jak samostanowienie i uznanie siebie na równi z rodzicem pomaga stawać po swojej stronie, kiedy jesteśmy naruszani?

To nie jest kolejna rozmowa demonizująca rodziców i zachęcająca do radykalnego odcięcia. To rozmowa przeprowadzona z intencją dostarczenia ulgi tym z Was, którzy w dorosłości pragną uporządkować sobie temat kontaktu z niedojrzałymi emocjonalnie rodzicami. Nie z miejsca wyższości czy żalu, a raczej z chęci bycia w kontakcie, ale z poszanowaniem dla samych siebie i własnych granic. Jak to robić w praktyce? I co niedojrzałość emocjonalna ma wspólnego z traumą relacyjną?

Nagrania można odsłuchać na stronie podcastu, Spotify, YouTube, Apple Podcasts oraz Google Podcasts.